سوسیومتری  Sociometry :

    سوسیومتری روشی است برای بررسی بخشهائی از ساخت روابط اجتماعی در گروه ها. این تکنیک توسط یاکوب مورنر1934 پایه ریزی شد وسپس از جانب بسیاری از دانشمندان علوم اجتماعی تکامل یافت.

هدف آقای مورنر مانند دیگر دانشمندان از جمله آقای بیلزاصلاح وضعیت جامعه بطور اعم و بهبود روابط بین انسان ها بطور اخص بود.

* روابطی را که از طریق تست سوسیومتریکی به دست می آیند را می توان به دو طبقه تقسیم نمود:

1) روابط تمایل وعدم تمایل: اینگونه روابط عموماٌ به وسیله سوالاتی بدست می آیدکه پاسخگو کدامیک از اعضاء گروه را از همه بیشتر دوست دارد.

2) ارجحیت های روابط (به طور زهنی): در اینجا مسئله بر سر آن دور میزند که کی با کی از همه بیشتر(یا از همه کمتر) مایل است یک رابطه خاص و کاملاٌ مشخص داشته باشد.مثلاٌ از همه بیشتر از کی (چه شخصی) مایل است راهنمائی در باره یک مسئله خاص بگیرد. او کی را از همه بیشتر مایل است به جشن تولدش یا جشن ازدواج برادرش دعوت کند و یا پهلوی کی مایل است در کارخانه کار کندو...

در نتیجه این تمایلات عاطفی و روابط غیر رسمی وخود جوش مبتنی برآن است که هم جنبه مثبت دارد (کی را به جشن دعوت می کردی) هم جنبه منفی. بالاخص جنبه منفی آن یعنی عدم تمایل بسیار تعیین کننده است.

  همچنین آقای مورنر بعنوان یک روانشناس نه به مسائل فردی، بلکه با یک دید وسیع و جامع نگر به مجموعه انسان ها در یک نظام اجتماعی می اندیشید واصلاح وضع انسان ها را وابسته به اصلاح کل جامعه می دانست.

  او در قالب این بررسی، با زمینه قبلی روانشناسانه خود به روشهای ریز و در عمل قابل اجراء اندیشیده و در نتیجه در مسیر بررسی تحلیل و ارائه راه حل ، تکنیک سوسیومتری را ارائه میکند که در زمان خود به عنوان یک روش جامع بررسی وضعیت جامعه ،گروه و فرد محسوب می شود.

  هر چند از نظر روشی این تکنیک در واقع همان تکنیک پرس وجو است که طی آن از پاسخگویان سوالاتی به عمل می آید و پاسخ هائی دریافت می شود.اما در عین حال این تکنیک ویژگی های خود را دارد که آن را از دیگر تکنیکها منمایز میکند که در ذیل بدان اشاره می شود:

1) در این تکنیک تحقیق واستخراج تقریباٌ همزمان انجام میگیرد ومحقق نسبتاٌخیلی زود به نتایج مورد نظرمیرسد.

 2) به علت پیشرفت تئوریها، روشها و تکنیک های جمع آوری اطلاعات در علوم اجتماعی ،کاربرد تکنیک سوسیومتری بیشتر معطوف به بررسی گروهای اجتماعی شد.

 3) لذا گرچه سوسیومتری برای تعداد زیادی از پاسخگویان نیز قابل اجرا است، اما امروزه معمولاٌ تعداد افراد موری مطالعه محدودتر از تکنیک پرس وجو میباشد، یعنیدر واقع به اندازه تعداد اعضاء یک گروه.

 4) از این رو امروزه هدف اصلی این تکنیک سنجش وضعیت یک گروه در ابعاد مختلف می باشد :

* از یک طرف، از نظر همبستگی و تضاد درون یک گروه و مقایسه آن با گروه های دیگر. 

* از طرف دیگر،تمایلات افراد نسبت به یکدیگر و در نتیجه تعیین پایگاه و محبوبیت افراد در یک گروه میباشد.

لذا وضعیت یک گروه باسوالات خاصی به ابعاد مختلف تجزیه و مورد بررسی قرار می گیرد و در عین حال به صور مختلف استخراج می شود.این تکنیک می تواند در یک کلاس، در یک سازمان، در یک کارخانه، دریک مجموعه از نمایندگان و یا یک تیم ورزشی بکار برده شود.

 5) نکته مهم در کار مورنو این است که برعکس جامعه شناسان که فقط به بررسی و تحلیل یک وضعیت می پردازند. او بعد از بررسش وضعیت به درمان نیز پرداخته است و کوشش بر آن دارد که پیوند های بین افراد را تقویت و وضعیت گروه را بهبود بخشد.

 6) تکنیک  سوسیومتری در زمینه های مختلف کاربرد دارد و می توان با هزینه نسبتاٌ کم ،در زمانی نسبتاٌ کوتاه به نوع روابط اجتماعی و پیوند بین افراد و جایگاه افراد در یک گروه پی برد.

 با سوسیومتری همچنین می توان پایگاه خود را در یک گروه حدس زد و سپس با واقعیت مقایسه کرد. این بررسی در جوامعی که تملق در آن زیاد است مفید خواهد بود. هرچه بین پایگاه حدس زده شده و پایگاه واقعی کسب شده تفاوت کمتری وجود داشته باشد ، شخص مورد نظر به اوضاع گروه و یا یک کشور بهتر اشراف دارد..... در آینده به کیفیت و چگونگی این فرمول خواهیم پرداخت...